D3 Vitamini Nedir? Ne İşe Yarar?

d3 vitamini
d3 vitamini

 

D Vitamini Nedir? Ne İşe Yarar?
D vitamini, tıp dilinde kalsiferol denilen, yağda çözünen, karaciğerde ve yağ dokularda depolanan vitamin çeşitlerinden biridir. Üç sağlam steroid halkadan oluşur ve secosteroid olarak bilinen steroid ailesinin alt sınıfına ait bir vitamindir. D vitamini, “Güneş Vitamini” olarak da adlandırılır. D2 ve D3 olarak iki tipe ayrılır. Güneşten ve besinlerden alınan D vitamini, karaciğerde ve böbrekte değişime uğrayarak çok daha etkili bir kimyasala dönüşmektedir.
D vitamininin rol aldığı biyolojik fonksiyonlar çok çeşitli olup, bu vitamin intrauterin yaşamdan yaşamın sonuna kadar; büyüme gelişme, kemik sağlığı, immün sistem, metabolik hastalıklar ve mental sağlık üzerinde etkilidir. 
Sağlıklı bir yaşam sürdürülmesi, hastalıkların önlenmesi, tedavi ve bakım sürecinde bireylerin D vitamin düzeylerinin dikkate alınması önemlidir. D vitamini, böbrek, kemik ve ince bağırsaklar olmak üzere üç hedef organ aracılığıyla kalsiyum ve fosfor metabolizmasını düzenler.
D vitamininin rol aldığı biyolojik fonksiyonlar çok çeşitlidir. Bu vitamin kemik büyümesi için iskelet metabolizmasından kalsiyum homeostazisine kadar, immün sistem, sinir sistemi ve kardiyovasküler sistemlerde düzenleyici fonksiyonlarda görev alır.

D Vitamini Eksikliği

D vitamini eksikliği, vücudun bütün sistemini etkilemekle birlikte pek çok hastalığa davetiye çıkarmaktadır. Günümüzün yaşam koşulları, kapalı ortamlarda çalışmak, açık hava aktivitelerini yeterince gerçekleştirmemek ve yetersiz beslenme D vitamini eksikliğini artırmaktadır. D vitamini eksikliği, her yaş grubunu farklı şekillerde etkileyen ve önemli sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına sebep olan bir etkendir.
D vitamini eksikliği çeşitli belirtilerle ortaya çıkabilir. Burada önemli olan detay, kişilerin kendilerini izlemesi ve gerekli gördükleri an önlem almalarıdır. D vitamini eksikliği belirtileri şöyle sıralanabilir:

  • Genel vücut ağrısı
  • Yorgunluk
  • Yürümekte zorlanma (denge problemi)
  • Kemik ağrısı
  • Kuvvet kaybı
  • Saç dökülmesi
  • Baş ağrısı
  • Depresyon
  • Değişken ruh hali
  • Uykusuzluk
  • Eklemlerde ve parmaklarda ağrı
  • Gözaltı morlukları
  • Aşırı terleme
  • Kilo vermekte güçlük çekme
  • Sürekli üşüme

D vitamini eksikliği nedenleri nelerdir?

D vitamini eksikliği aşağıdaki durumlarda ortaya çıkabilir;

  • D vitamini açısından zengin ürünleri tüketmemek.
  • D vitamininin metabolize edilememesi.
  • Bazı genetik hastalıklar.
  • Ultraviyole B (UVB) güneş ışığının yeterince alınamaması.
     

 

 

D vitamini eksikliğinde neler olur?

Yetersiz güneşlenme ve doğal besinlerde az miktarda D vitamini bulunması D vitamini eksikliğinin sık görülme sebeplerindendir. Yetersiz D vitamini alımında ise pek çok problem ortaya çıkabilmektedir.

Bunların başlıcaları; 

  • Osteomalasia denilen erişkin donemde görülen bir kemik hastalığına sebep olabilir.
  • D vitamini eksikliği kemik hastalıklarına yol açtığında, kas ve kemik ağrısı yaşanabilir ve vücuttaki kemiklerin kolayca kırılma riski artar.
  • Bebeklerde ve çocuklarda D vitamini yetersizliği, büyümenin gecikmesine, boyun kısa kalmasına, kas güçsüzlüğüne ve iskelet deformitelerine neden olan raşitizmlere yol açabilir .
  • D vitamini eksikliği olan çocuklar huzursuz, sinirli olabilir ve kilo alımları ve büyümeleri yavaştır. 
  • D vitamini yetersizliğinde kemik metabolizması gelişemez.
  • D vitamini bağışıklık sisteminizin iyi çalışmasına yardımcı olur. Eksikliği halinde güçlü bir bağışıklıktan söz edilemez.
  • Fazla kiloların verilmesini zorlaştırarak obeziteye zemin hazırlar.
  • Uyku bozuklukları yaşanabilir. 
  • Günün her saatinde kronik yorgunluğa yol açabilir.
  • Alzheimer hastalığına zemin hazırlar.
  • Yapılan bir çalışmada; D vitamini seviyeleri yeterli olan kadınlarla, D vitamini düzeyi düşük olan kadınlar karşılaştırıldığında, D vitamini düzeyi düşük olan kadınların düşük doğum ve gebelik yaşına göre küçük bebek (Small for gestational age-SGA) dünyaya getirme riski yüksek bulunmuştur. 
  • Astım ve alerjik rinit gibi immün sistem disfonksiyonu sonucu ortaya çıkan hastalıklar, gebelik döneminde D vitamini düşük olan annelerin bebeklerinde daha sık görülmektedir.

Günlük D Vitamini ihtiyacı ne kadardır?

Creighton Ünivertesi’nden Dr. Robert Heaney tarafından yapılan araştırmaya göre, ortalama bir kişinin kan dolaşımında 25-hidroksivitamin D optimal seviyelerini korumak için günde en az 4000 IU D vitamini ihtiyacı var. Yaşadığınız yere bağlı olarak, günlük düzenli olarak güneşlenerek yeterli miktarda D vitamini alabilirsiniz. Günün çoğunu kapalı mekanda geçirirseniz, Ekvatorda yaşıyor olsanız bile D vitamini eksikliği yaşayabilirsiniz. Hava soğudukça ve vücudunuzu daha fazla örtme ihtiyacı başladığında kesinlikle D vitamini takviyesi alınmalıdır. Yediklerinizle elde edebileceğiniz D vitamini miktarı hesaplandıktan sonra, vücut için gereken D vitamini miktarını sağlamak için, her gün takviye olarak 1000 IU ila 3000 IU’ya ihiyacınız var. Bununla birlikte ne kadar takviye almanız gerektiğini bilmenin en iyi yolu, kanınızdaki serum 25-hidroksivitamin D konsantrasyonunu ölçen ve D vitamini alımınızı buna göre ayarlayan bir test yaptırmaktır.

D vitamini ihtiyacı yaşa ve kişiye göre değişkenlik gösterir. 1 yaşına kadarki bebeklerde 400 IU yeterli iken, 1 yaşından sonraki çocukların 600 IU alınması gerekir. 70 yaşından sonra günlük D vitamini ihtiyacı artmaktadır. Düşük D vitamini seviyeleri, özellikle kemikler ve kaslar ile ilgili önemli sorunlara yol açabilir.

D vitaminin faydaları nelerdir?

  • Kasları ve kemikleri korur

Fosfor ve kalsiyum maddelerinin kan seviyelerini dengeleyen vitamin, D vitaminidir. Diş ve kemik sağlığı açısından son derece önemlidir. D vitamini, kalsiyumun bağırsaklardaki emilimini sağlarken böbreklerdeki kalsiyum kaybını azaltmaktadır. Kemiklerin kalsiyum birikimi ile sertleşip sağlamlaşması D vitamini ile gerçekleşmektedir. Kas gücünü ve kas kütlesini arttırdığı için özellikle yaşlılarda görülen düşme durumlarını azaltmaktadır. Kemik erimesine neden olan paratiroid hormonun salgılanmasını önlemektedir. Kas ve kemik sağlığı için vitamin alımına ve beslenme düzenine özen gösterilmesi son derece önemlidir.

  • Diyabete karşı korur

D vitamini diyabete karşı koruma özelliğine sahiptir. Yeterli D vitaminine sahip olan çocuklarda Tip 1 diyabetin azaldığı, düşük olanlarda ise Tip 2 diyabetin arttığı görülmektedir. Ayrıca metabolik sendrom gibi durumlar, D vitamini eksikliği görülen kişilerde ortaya çıkar.

  • Bağışıklık sistemini korur

D vitamini, bağışıklık sistemindeki en büyük aktivite düzenleyicisidir. Bağışıklık sistemini güçlendiren vitaminler arasında en önemlisi D vitaminidir. Bağışıklığı güçlendirerek hastalıklara karşı koruma sağlayan D vitamini, vücuttaki tüm hücreler için yararlıdır. Ülseratif kolit, Crohn, Multipl Skleroz (MS) gibi bağışıklık sisteminin neden olduğu hastalıkların sebebine bakıldığında, düşük D vitaminine rastlanmaktadır. Yeterli D vitamini ile bu hastalıkların önlenebildiği görülmektedir.
D vitamini düzenleyici bağışıklık hücrelerinin çoğalmasını sağlar. Böylece bağışıklık sistemini baskılamadan onu virüslere, bakterilere ve diğer mikroorganizmalara karşı güçlendirir. D vitamini bu özelliği nedeniyle tedavisi imkansız gibi görünen multipi skleroz, hashimato troidi, romatoidartrit, lupus eritematozis, vitiligo gibi birçok otoimmün hastalığın tedavisinde kilit rol oynar. 

  • Kalp sağlığını korur

D vitamini kalp sağlığına ve hastalıklarına iyi gelmektedir. Yapılan çalışmalarda, yüksek tansiyon, kalp hastalıkları, bazı kanser türleri ile ilgili hastalıklara karşı koruyucu etkisi olduğu tespit edilmiştir.

D vitamini nelerde bulunur?

Vücudun ihtiyacı olan D vitaminin en önemli kaynağı, ultraviyole B (UVB) güneş ışınlarıdır. Yani bazı cilt hastalıklarına sebep olan güneşin sağlığa zararları olduğu kadar yararları da bulunmaktadır. Vücut için gerekli olan D vitaminin %95’ini güneşte bulunan ultraviyole ışınlar, geri kalanını da yiyecekler sağlamaktadır. Bunun için cildin doğrudan güneş ışığı görmesi gerekmektedir. Kıyafetlerin üzerinden ya da camların arkasından güneş almak D vitamini eksikliğini giderme konusunda etkili değildir. Aynı şekilde güneşlenirken kullanılan 20 faktör ve üzeri güneş kremleri de ciltte D vitamini yapımına engel olmaktadır. Kapalı ortamlar, D vitamini eksikliğine sebep olduğundan daha çok açık havaya çıkılmalıdır. Hemen hemen her yaşta D vitamini eksikliğinin görülmesinin sebebi de yeterli şekilde güneşten faydalanamamaktır. Özellikle sıcak yaz günlerinde öğlen güneşine uzun süre maruz kalmanın negatif etkileri olabileceğinden, sabah ve öğleden sonraki saatlerde gün ışığına çıkmak daha sağlıklıdır. Güneş ışığı gereksinimi, kişilerin ten rengine, yaşına ve güneşlenme şekline göre değişiklik gösterebilir. Deri rengi koyu olan kişilerin yeterli D vitaminin deride oluşabilmesi için özellikle kış aylarında daha uzun süre güneş ışığına ihtiyacı vardır.

D vitamini hangi besinlerde bulunur?

Güneşin az bulunduğu aylarda ya da bölgelerde D vitamini eksikliği yaşamamak için beslenme ve diyet düzenine, D vitamini içeren besinleri mutlaka eklemek gerekmektedir. D vitamini nelerde var sorusuna yanıt olarak aşağıdaki besinler sıralanabilir:

  • Yağ bakımından zengin olan balık çeşitleri (somon, uskumru, ton balığı, sardalye)
  • Süt ve süt ürünleri
  • Yumurta
  • Portakal suyu gibi doğal meyve suları
  • Tavuk ciğeri
  • Balık yağı
  • Tahıl ürünleri
  • Yonca
  • Isırgan otu
  • Maydanoz

D Vitamini ve COVID-19 Riski ve Ciddiyeti İle İlgili Kanıt

D vitamini, bağışıklık sistemindeki en büyük aktivite düzenleyicisidir. Son zamanlarda yapılan pek çok araştırmada, COVİD-19 ile bağışıklığın güçlü olması arasında sıkı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Mevcut COVİD-19 hastaları üzerinde yapılan araştırmaya göre yaşlılık faktörü, hastada önceden var olan hastalıklar ve D vitamini eksikliği, bu hastalığa yakalanma riskini artırmaktadır.  Bunlardan D vitamini eksikliği, takviye yoluyla giderilebilir. Böylece hastalığın daha da ilerlemesinin önüne geçilebilir. 
Çok sayıda hücre ile etkileşimi olan D vitamini, akut solunum yolu enfeksiyonları ve COVID-19 riskini azaltmak için oldukça önemli bir etkendir. Yapılmış bazı çalışmalar, serum 25-hidroksivitamin D konsantrasyonlarının, COVID-19 insidansı veya ciddiyetini azalttığını göstermiştir.  Bu nedenle elde edilmiş kanıtlar ışığında, COVID-19'u önlemek veya tedavi etmek için D vitamini takviyelerini kullanabileceği söylenebilir. Halk sağlığı politikası açısından, D vitamininin etkinliğini belirleyen kontrollü çalışmaların yapılması gereklidir ve şu anda bu çalışmaların başladığı bilinmektedir. 
Farklı ülkelerde yapılan birçok klinik araştırmalar sonucunda,  daha yüksek serum 25 (OH) D konsantrasyonlarının COVID-19'un riskini ve şiddetini azalttığına dair kanıtlar bulunmuştur.  D vitaminin bunu, sağlam bağışıklık hücrelerini korumak, virüslerin hayatta kalmasını ve replikasyonunu azaltmak, proinflamatuar sitokinlerin üretimini azaltmak ve ACE2 konsantrasyonlarını artırmak gibi çeşitli mekanizmalar yoluyla yapabildiği görülmüştür. D vitamininin COVID-19 riskini azaltabileceği mekanizmaları değerlendirmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.
Bugüne kadarki en güçlü kanıt, serum 25 (OH) D konsantrasyonları ile SARS-CoV-2 pozitifliği ve COVID-19 insidansı, ciddiyeti veya ölümü arasındaki ters korelasyonları bildiren 14 gözlemsel çalışmadan gelmektedir. COVID-19 riskini azaltmada, D vitaminin önemi bu çalışmalar ışığında büyük ölçüde kanıtlanmıştır. 
 

 

 

 

 

 

Etiketler: d3 vitamini, metabolizma, immün sistem
Aralık 24, 2020
Listeye dön
Çerez Kullanımı