Propolis Nedir? Nasıl Elde Edilir?

propolis nedir? propolis nasıl elde edilir?

Propolis, Yunancada pro (“ön”) ve polis (“şehir”) anlamına gelen sözcüklerin birleşmesinden meydana gelmiştir. Eski zamanlardaki arıcılar, arıların kovanın girişini bu madde ile kapladıklarını gözlemlemişlerdir. Bu bağlamda “şehirden önce” anlamına gelen propolis adı verilmiştir.

Propolis, bal arıları tarafından bitkilerden özellikle de çiçek ve tomurcuklardan toplanan çeşitli miktarlarda balmumu ve reçine karışımı içeren ve kovan içerisinde birçok amaca uygun olarak kullanılan doğal bir arı ürünüdür.

Propolisin çok eski yıllardan beri geleneksel tıpta çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanıldığı ve antimikrobiyal, antioksidan, antitümör, antienflamatuar, antiülser gibi biyolojik aktivitelere sahip olduğu birçok bilimsel çalışma ile gösterilmiştir. 

Propolis, çok çeşitli kimyasal maddeler içermesi, antibakteriyal ve antioksidan etkisinden dolayı kovan içinde arılar tarafından kullanımı dışında, ilaç, kozmetik, gıda sanayii ile apiterapi merkezlerinde de çok yönlü olarak kullanılan bir maddedir.

Bal arılarının yeryüzünde yüzyıllardır var oluşu ve önemi, onların ürettiği bal, balmumu, arı zehri, propolis, polen, arı ekmeği (perga) ve arı sütü gibi spesifik ürünlerin kimyasal yapısı, faydalı biyolojik özellikleri, bu ürünlerin pek çok alanda uygulanabilirliği ve günümüzde de hala tıp alanında alternatif ürün olarak kullanılması nedeniyledir.

Propolis Nasıl Elde Edilir?

Bal arıları propolisi, çiçeklerin ve tomurcukların koruyucu reçinelerini alt çeneleriyle kazıyarak toplar, ağızda nemlendirip yumuşatarak ve bu sırada bazı enzimler ekleyerek pelet haline getirir ve peleti ön bacaklarını kullanarak arka bacaklarındaki polen sepetine aktarırlar.

Arılar propolisi kovanda yoğun olarak dip tahtasına, uçuş deliği arkasına ve örtü tahtaları arasına biriktirirler. Ancak dip tahtası ve uçuş deliği arkasına biriktirilen propolis, içerisine mum kırıntısı ve artık maddelerin karışması nedeniyle saf değildir. Örtü tahtalarına biriktirilen propolis ise daha temiz ve saftır.

Propolisin Özellikleri ve Yapısı
  • Propolisin rengi, reçinenin kaynağına bağlı olarak açık sarıdan koyu kahverengiye kadar değişebilir. 
  • Propolis, 25-45 ºC sıcaklıklarda, yumuşak, esnek ve çok yapışkan bir maddedir. 
  • 15 ºC’den az sıcaklıklarda kısmen donmuş veya donmaya yakın halde olup, sert ve kırılgan bir haldedir. 
  • 45 ºC’nin üzerinde yapışkanlığı artar, 60-70 ºC’de sıvı hale geçer. 
  • Fakat bazı örneklerde erime noktası 100 ºC’yi bulabilmektedir.

Propolis, Bal ve Faydaları

Propolisin sahip olduğu flavonoid çeşitlerinin 25 tanesi bal ile ortaktır. Balın mucizevi bir besin kaynağı olduğu düşünülürse bu ortaklık propolisi de değerli bir ürün olarak karşımıza çıkarmaktadır. Ayrıca propoliste Mg, Ca, I, K, Na, Cu, Zn, Mn ve Fe gibi elementlerle B1, B2, B6, C ve E vitaminleri ile çok sayıda yağ asidi tanımlanmıştır.

Propolisteki en önemli farmakolojik aktivite gösteren bileşenler flavanoidler olan flavon, flavanol ve flavanonlar ile çeşitli fenolikler ve aromatiklerdir. Fenolik maddelerin gıda sanayi yanında farmakolojide de kullanım alanı oldukça geniştir. İlaç sanayinde fenolik maddelerin özellikle antimikrobiyal özelliklerinden yararlanılmaktadır.

Propolis antimikrobiyal özelliğe sahip, yaklaşık 80 tanesi flavanoid olan, yüzlerce farklı madde içermektedir.

Propolis Sayesinde Kovan Güvenliği Sağlanıyor

İşçi arılar tarafından toplanan propolis, kovandaki ufak açıklıkların yapıştırılıp kapatılması işleminde, kovan girişinin daraltılmasında ve sadece arıların gireceği bir kapı oluşturulmasında, diğer böcek ve hayvanların kovana giriş ve çıkışlarını engellemekte yararlanılmaktadır.

Kovan içerisinde kapalı bir ortamda 50.000-80.000 ergin arı, bir o kadar da yavru arı (yumurta, larva) bulunmaktadır. Kovan içi sıcaklığın 34 °C ve nem oranının %40- 65 olması gerekmektedir. Bundan dolayı virüsler, bakteriler ve funguslar için çok ideal bir çoğalma ortamı oluşmaktadır. Buna rağmen propolisin antimikrobiyal özelliği sayesinde, mikroorganizmalar üreme imkanı bulamamaktadırlar. Böylelikle kolonilerini hastalıklara karşı korunmuş olurlar.

Ham Propolis Neden İşlendikten Sonra Kullanılmalıdır?

Kovandan toplanan propolis hamdır ve saflaştırılarak kullanılması gerekir. Propolis için çeşitli ekstraksiyon yöntemleri kullanılmaktadır.

Propolisin tıbbı amaçlı kullanımı sırasında alerjik içeriğinden dolayı bazı reaksiyonların olabileceği ve bu reaksiyonların gerçekte kafeik asidin pentetil ve feniletil esterlerinin varlığından kaynaklandığı ifade edilmektedir. Bu nedenle ham propolis işlendikten sonra kullanılmalı, kontrol altında üretilmeli ve pazarlanmalıdır.

Etiketler: propolis, bal, apiterapi, propolisin faydaları
Aralık 24, 2020
Listeye dön
Çerez Kullanımı